Ura pa lumë

 Edhe burimet osmane e vërtetojnë ekzistencën e saj, rrëfen historiani Bedri Xhema. ” Nuk dihet saktësisht se kur lumi Sitnica ka ndërruar rrjedhën e vet dhe nuk kalon nën urën e gurit në qytetin e Vushtrrisë por dihet se ka së paku 200 vjet që ura e gurit ka mbetur pa lumin e saj dhe si i tillë bëhet rast thuajse unikat në botë ura pa lumë “ tha Xhema. Arsyet e ndërrimit të rrjedhës së lumit Sitnica nga shtrati kah kalonte qytetit dhe nën urën e gurit në shtratin e ri në periferi të qytetit sipas Xhemës nuk ka të bëjë fare me dorën e njeriut. ” Për shkak të përbërjes së tokës pedalogjike përgjatë lumit dhe shtigjeve e drunjëve tjerë bregut të lumit, rritës së limit, shtrati i lakuar i tij nuk ka arritur t’i bëjë ballë dhe ka krijuar shtratin e ri jashtë qytetit dhe ka drejtuar vet rrjedhën e tij ”. Çfarëdo që thuhet për identitetin e urës së gurit, atë e kanë ndërtuar mjeshtrit vendas dhe është mrekulli arkitektonike e hidroteknike e këtij lloji, thotë Xhema dhe vazhdon duke treguar se regjistrimin me emra të mjeshtërve shqiptarë që kanë ndërtuar Urën e Gurit gjinden në akivin e Tiranës.
Dikur në urën e gurit shkonin bashkëshortët e rinjë dhe të dashuruarit, pasi ishte krijuar bindja dhe miti se prekja e përbashkët e gurëve të kësaj ure krijon shëndet e fortësi si forca e gurëve, ndërsa harmonia e gurëve të vendosur në urë simbolizonte harmoninë e bashkëshortëve në jetë. Aty janë kryer dashuriçkat e para të të rinjëve, thotë Xhema. Ai vazhdon rrëfimin se në kohën e sundimit austriak kur edhe ka pasur liri, qerret me nuse që kalonin kah Ura e Gurit patjeter janë ndalur në aty dhe gjersa nusja në qerre nën harqet e urës pushonte në hije, kalorësit e shquar nga krushqit loznin me kuajt e tyre dhe zhvillonin garën e vrapimit. ” Ishte kjo një ceremoni e jashtëzakonshme, e cila edhe i ka dhënë hijeshi dasmës dhe ka mbetur edhe sot në kujtesë të popullit “ thotë Xhema. Ai gjithashtu potencon se ambienti në shtratin e lumit nën urën e gurit të ketë qenë vendtakim i të dashuruarve gjatë stinës së verës. “ Hapësira rreth kësaj ure e tëra ka qenë gjelbrim dhe piktoreske, duke ofruar freski dhe ujë shumë të pastër të lumit “. Atëherë nuk ka pasur nuk ka pasur vend më ideal të takimit të të rinjëve se sa në brigjet e lumit përskaj Urës së Gurit, edhe sot të vjetërit e mbajnë në mend këtë gjë, potencon Xhema
Duke kaluar mbi këtë urë Azem e Shotë Galica, kanë qenë të ngazëllyer nga bukuritë e saj, thuhet në popull dhe vazhdon rrëfimin Xhema. Ata të dy me çetën e tyre u ndalën nën hijen e harqeve të urës për të pushuar dhe freskuar, dhe pas një kohe Azemi merr një gur vendas në në një vend të lartë dhe nga aty fillojnë për të qitur në shenjë, thuhet se Shota ta ketë qëlluar shenjën mu në mes të gurit, ndërsa Azemi më në qosh. Nga ai cast edhe të rinjët tjerë e kishin provuar qitjet në shenjë për një kohë të gjatë. Nën harqet e kësaj ure, thotë Xhema, rinia e këtij rajoni të kenë zhvilluar edhe shumë aktivitete sportive të lojërave tradicionale si gurapeshë, pehlivanizëm, mundje etj. Të rinjët rrinin në mbrojtëse të urës për të shikuar vajzat teksa brigjeve të lumit lanin rrobat, edhe vajzat fshehurazi shijonin simpatitë e të rinjëve mbi urë. “ Është një gojëdhënë që tregon se dusha e tokës bri kësaj ure është punuar shumë dhe grate shquheshin si të zonja në punë, aq të zonja sa punonin edhe shtatëzëna dhe lindjen e bënin në një pause të shkurtër nën harqet e urës dhe ktheheshin me fjalët “ E gjeta “, shprehja e tillë ka mbetur aktuale tek një pjesë e popullit tonë si diçka që nuk ka nevojën e zbërthimit, mjafton ‘e gjeta’ “. Në vazhdim të rrëfimit të tij Xhema tregon edhe mjaft gojëdhëna tjera për Urën e Gurit të thëna nga populli si për vetitë shëruese të ca nga gurët e shumë e shumë të tjera. Për fund ai ka këtë mesazh. “ Rikthimi i rëndësisë e lavdisë së Urës së Gurit është nevojë shpirtërore e popullit. Kjo urë duhet të restaurohet, por së pari duhet të bëhen gërmimet arkeologjike edhe rreth sdaj, pastaj të improvizohet një lloj rrjedhe e ujit  me bazeni që do të krijohej vet pas gërmimeve dhe zbulimit nga dheu e të gjithë harqeve të saja “ përfundon mesazhin Xhema..